Alpomish dostoni haqida insho

+1
46.9K
Fan va ta'lim 1 10
Alpomish dostoni haqida insho

10 ta javob

+1
 
Eng yaxshi javob
1

Alpomish mavzusida insho

Reja:

1. Alpomish dostoni tarixi
2. Alpomish dostoni dunyo xalqlarida
3. Dostonning qisqacha mazmuni
4. Mustaqillikdan so'ng Alpomishning o'rni

1. «ALPOMISH» — oʻzbek xalq qahramonlik dostoni. Turkiy xalqlar orasida keng tarqalgan. «Alpomish»ning qoraqalpoq, qozoq, oltoy versiyalari doston shaklida, tatar va boshqird versiyalari ertak va rivoyat shaklida bizgacha yetib kelgan. Oʻzbeklar «Alpomish», qoraqalpoqlar «Alpamis», qozoqlar «Alpamis batir», oltoyliklar «ApipManash», qozon tatarlari «Alpamsha», boshqirdlar «Alpamisha va Barsin hiluu» deb nomlaganlar. Oʻzbek dostonchiligi taʼsirida 20-a. boshlarida ertak va rivoyatlar shaklidagi tojik variantlari ham yuzaga kelgan. Oʻrta asr oʻgʻuz eposining muhim yodgorligi hisoblangan «Kitobi Dadam Qoʻrqut» tarkibidagi «Bamsi Bayrak» asari oʻzining syujeti va kompozitsiya qurilishi jihatidan «Alpomish» dostoniga yaqin turadi.

2. «Alpomish» dunyo estetik tafakkuri tarixida kamdan-kam uchraydigan favqulodda va noyob badiiy hodisalardan biridir. Uning favqulodda va noyobligi shundaki, qadimiyatda yaratilgan bu ulkan epos baxshilar tomonidan asrlar davomida kuylanib, jonli epik anʼanalarda ogʻzaki ravishda bizgacha yetib keldi. Shuning uchun ham u bugungi kunda qadimiyatning buyuk bir ehsoni, oʻzi yaratilgan davrning umumiy dunyoqarashi, ayni paytda jonli anʼanaviy ijod va ijro sharoitlarida xalq ommasi ruhining obyektiv holatini davrlararo ifodalab, mazmun va shakl jihatidan goh kengayib, goh torayib, koʻplab variantlarda va xilma xil koʻrinishlarda ajdodlardan avlodlarga yetib kelgan adabiy yodgorlik, xalq milliy tarixidagi qahramonlik voqealarining afsonalar qobigʻiga oʻralgan oʻziga xos badiiy ifodasi, buyuk epos sifatida baholanadi.

«Alpomish» dostoni bundan ming yil ol-din turkiy xalqlarning qad. dostonchilik anʼanalari asosida xalq ogʻzaki ijodi namunasi sifatida yaxlit doston shaklini olgan boʻlsada, aslida «Alpomish» dostonining eng qad. qatlamlari mil. av. yuz yilliklarda yurtimizda kechgan jarayonlarning badiiy talqinini oʻzida aks ettirgan. Qoʻngʻirot qabilasining turli hududlarga siljishi va ularning yangidan shakllanayotgan xalqlar tarkibiga kira borishi natijasida doston boshqa urugʻ va elatlarga ham oʻtib, ularning epik anʼanalari asosida qayta ishlana borib, juda keng tarqaldi va nihoyat, uning yaratilishida ota-bobolari ishtirok etgan har bir xalqning oʻz eposiga aylandi. «Alpomish» dostonining ogzaki epik anʼanalarda bizgacha yetib kelgan nusxalari 9—10 a. larda yaratilgan. Ammo bunday xulosa dostonga asos boʻlgan syujet va yetakchi motivlarning mifologik va tarixiy-hayotiy ildizlari qad. davrlarga — mil. av. zamonlarga taqalishini inkor etmaydi. Doston syujet tarkibida islomgacha bulgan karashlar va mifologik qatlam mavjud. Undagi mifologik qatlam esa, kad. turmush tarzining badiiylashtirilgan va ideallashtirilgan koʻrinishlaridir. «Alpomish» variantlari 1922-y. dan yozib olina boshlangan. Hozirgacha Fozil Yoʻldosh oʻgli, Mahammadqul Jonmurod oʻgʻli Poʻlkan, Berdi baxshi, Saidmurod Panoh oʻgʻli, Boʻri baxshi, Bekmurod Joʻraboy oʻgʻli, Mardonaqul Avliyoqul oʻgʻli, Abdulla Nurali oʻgʻli, Umir baxshi, Haydar Boycha oʻgʻli, Rahmatulla Yusuf oʻgʻli, Hodir Rahim oʻgʻli kabi oʻttizdan ortiq dostonchilardan qirqqa yaqin variantlari yozib olingan. Dostonning yozib olingan qoʻlyozmalarining asl nusxalari Oʻzbekiston FA Til va adabiyot institutinnng folklor arxivida saqlanadi. Bu variantlar orasida eng mukammali, badiiy jihatdan eng yuksagi Fozil Yoʻldosh oʻgʻlidan yozib olingani hisoblanadi. «Alpomish»ning Berdi baxshi, Saidmurod Panoh oʻgʻli, Pulkan va Ergash Jumanbulbul oʻgʻli, Bekmurod Joʻraboy oʻgʻli, Xushboq Mardonaqulov aytgan variantlari ham nashr etilgan. «Alpomish» dostoni qahramonlik, mardlik, vatanparvarlik, turli elatlar va xalqlarning birodarligi, sevgi va sadoqat, oila mustahkamligi va urugʻ birligini kuylovchi ulkan eposdir. Respublikamiz prezidenti Islom Karimov «Alpomish» dostonining 1000-y. ligiga bagʻishlangan tantanali marosimda soʻzlagan nutqida aytganidek: «Alpomish» dostoni bizga insonparvarlik fazilatlaridan saboq beradi. Odil va haqgoʻy boʻlishga, oʻz yurtimizni, oilamiz qoʻrgʻonini qoʻriqlashga, doʻstu yorimizni, or-nomusimizni ota-bobolarimizning muqaddas mozorlarini har qanday tajovuzdan himoya qilishga oʻrgatadi».

3. Doston qoʻngʻirot urugʻi boshliqlari — aka-uka Boyboʻri va Boysarining farzandsizligi tasviri bilan boshlanadi. Unda Alpomish, Barchin, Qaldirgʻochlarning bir kunda tugʻilishi, Barchin. Dostonning yetakchi obrazi (V. Ye. Kaydalov asari).

Barchinning Alpomishga beshikkerti qilinishi, Boysarining Boyboʻridan arazlab oʻn ming uyli elat bilan qalmoq eliga koʻchishi, qahramonning yorini olib kelish uchun oʻzga mamlakatga safari, Qorajon bilan doʻst tutinib, Barchin shartlarini bajarishi va yorini olib oʻz yurtiga qaytishi, keyin yana yetti yil tutqunda qolishi, zindondan oti Boychibor yordamida qutulib, oʻz eliga umr yoʻldoshi Barchinning zoʻravon Ultontoz bilan boʻlayotgan majburiy toʻyi ustiga kelishi ham raqibini yengib, murod-maqsadiga erishishi voqealari juda qiziqarli, eposga xos rang-barang badiiy boʻyoqlarda tasvirlangan. Alpomish va Qorajon, Qultoy va Yodgorlarning oʻzaro munosabatlari, hatto qahramonning oti Boychibor b-n, enchi harvona tuya bilan munosabati tas-virida jamiyat taraqqiyotining dostonda tasvirlangan bosqichiga xos olijanob soddalik, ulugʻvor vazminlik, patriarxal insoniylik, bolalarcha begʻubor samimiylik gʻoyatda goʻzal mujassamlashgan. «Alpomish» dostoni badiiy barkamol asar. Unda oʻzbek xalqi sheʼriy dahosining buyuk qudrati toʻlaligicha namoyon boʻlgan. «Alpomish»ning slovak tilida nasriy bayoni, rus tilida badiiy tarjimasi nashr etilgan. Undan parchalar ingliz tilida eʼlon qilingan. Doston turk tiliga tarjima qilindi.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga (1998-y. 13 yanv.) hamda YUNESKO ning 1999-y. dagi tadbirlar rejasiga binoan Oʻzbekistonda 1999-y. noyab. da «Alpomish» dostonining 1000-y. ligi keng nishonlandi. Soʻnggi tantanalar 1999-y. 6 noyab. da Termiz sh. da boʻlib oʻtdi. Shu munosabat b-n bu yerda xalqaro ilmiy konferensiya oʻtkazildi, Alpomish nomidagi bogʻ barpo etildi va xalq qahramoniga haykal ochildi. «Alpomish»ning atoqli xalq baxshilari kuylagan variantlari qayta nashr etildi. Doston haqida hujjatli va badiiy film, uning motivlari asosida teatr spektakllari yaratilgan.

Raxmat insho uchun
Boshqa. Insholar yoqmi
@Anonim Sizga xozir zarurmi
Insho uchun katta rahmat
perfect.good idea.tahnk you
0
0
alpomish dostoniga reja
Menga ham yoqti
Keremas joylari rosa kopku.Maydalashib ketgan
Rahmat men ham yozvoldim kim chiqargan bolsa baraka topsin
Juda zo'r qoyil
Rahmat juda zur
+1
1

Xalqimizning yengilmas bahodiri — Alpomish timsolida biz Vatanimizni yomon ko‘zlardan, balo, qazolardan asrashga qodir, kerak bo‘lsa bu yo‘lda jonini ham fido qilishga tayyor bo‘lgan azamat o‘g‘lonlarimiz — bugungi alpomishlarning maʼnaviy qiyofasini ko‘ramiz. Ishonamizki, har bir avlod mana shu qaqramonlik dostonini asrab- avaylab kelgusi avlodlarga yetkazadi. Bu qahramonlik eposini kuylab, uni qalbiga, shuuriga jo qilgan millatni esa qech qanday kuch yenga olmaydi.

Islom KARIMOV

Tarixi necha-necha ming yillarga borib taqaluvchi Surxon vohasi mustaqillik tufayli haqiqiy chamanzorga, mislsiz obod maskanga aylandi. Hunarmandchilikning, xalq amaliy sanʼati va og‘zaki ijodining beqiyos namunalari yaratilgan voha sifatida jahonga tanildi. Bir so‘z bilan aytganda, Surxondaryo ilm-fan rivojlangan, yuksak madaniyat shakllangan, milliy qadriyatlar bor go‘zalligini namoyon etuvchi makon sifatida dunyoga bo‘y ko‘rsatdi. Chunki qisqa fursatlarda ko‘rkam meʼmoriy obidalar yonida salobatli zamonaviy inshootlar, maʼmuriy-madaniy imoratlar qad rostladi. Odamlarning yashash va mehnat qilish sharoitlari tubdan yaxshilandi. Mamlakatimizda olib borilayotgan keng qamrovli islohotlar natijasida ishlab chiqarish surʼati oshib, sifat har jihatdan yaxshilandi. Kundalik turmushimizga ilg‘or texnologiyalarning dadil kirib kelganligi, barcha sohaparni modernizatsiyalashga alohida ahamiyat qaratilayotganligi ana shunday muvaffaqiyatlar garovi bo‘ldi.

Ayni paytda milliy qadriyatlarni, asriy anʼanalarni yangicha ruh bilan qayta tiklab, hayotga qaytarish ishlari muhim tarbiyaviy omil qilib olindi. Shu maqsadda xalq og‘zaki ijodining eng yorqin hamda noyob, sermazmun namunalari, milliy folklorning asl durdonalari qayta yaraqlab, odamlar qalbini nurafshon eta boshladi. Ana shunday anʼanaviy qadriyatlar orasida Surxon baxshichilik maktabi mahsuli bo‘lmish ko‘plab dostonlar ham bor. Ayniqsa, vatanparvarlik va mardlikni, jasurlik hamda jasoratni, tug‘ilgan yurtga sadoqat tuyg‘ularini tarannum etuvchi “Alpomish” dostoni milliy o‘zlikni tiklash borasida olib borilayotgan maʼnaviy-tarbiyaviy ishlarda ulug‘ ahamiyat kasb etdi.

Haqiqatan ham xalqning zukko dahosi bilan yaratilib, millatning ezgu orzu umidlarini, armonlarini, intilishlarini, jasorati va mardligini tom maʼnoda o‘zida mujassam etgan “Alpomish” dostoni bugungi avlodni vatanparvarlik, millatga sadoqat ruhida tarbiyalashda muhim vositalardan biri bo‘lmokda. Chunki bu dostonda kuylangan xalq qahramoni timsoli yoshlar qalbiga ilhombaxsh nur taratmokda. Ularning maʼnaviyatini boyitishda ibrat namunasi bo‘lib xizmat qilmoqda.

Mamnuniyat bilan qayd etish kerakki, “Alpomish” dostonini xalqaro YUNESKO tashkiloti jahon maʼnaviy mulki sifatida tan oldi. Prezidentimiz tashabbuslari bilan ulkan tarbiyaviy ahamiyatga ega ushbu doston yaratilganligining 1000 yilligi mamlakatimiz miqyosida keng nishonlandi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining maxsus qarori eʼlon qilindi. Shu munosabat bilan janub gavhari hisoblangan Termiz shahrida bo‘lib o‘tgan tantanali tadbirda tadbirda muhtaram Yurtboshimizning ishtirok etganligi qalblarga zo‘r iftixor baxsh etdi. Eng muhimi esa, ana shu yubiley munosabati bilan “Alpomish” dostoni to‘la nusxada, yaʼni akademik nashr sifatida chop etildi. Shu bilan birga, xalq og‘zaki ijodining bu betakror namunasi xorijiy tillarga o‘girish ishlari boshlandi.

Prezidentimizning har birimizga ibrat bo‘ladigan ajoyib fikrlari bor. Yurtboshimiz shunday deydilar: “Tabiiyki, barcha ezgu niyatlarimizning markazida farzandlarimizni ham jismoniy, ham maʼnaviy jihatdan sog‘lom qilib o‘stirish, ularning baxtu saodati. farovon kelajagini ko‘rish, dunyoda hech kimdan kam bo‘lmaydigan avlodni tarbiyalash orzusi turadi”. Mamlakatimiz rahbari aytgan bu so‘zlar zamirida juda chuqur maʼno mujassam. Zero, biz milliy qadriyatlarimizni, demak, o‘ziga xos anʼanalarimizni, betakror urf-odatlarimizni, beqiyos udumlarimizni tiklamay, ularda aks etgan maʼno-mazmunni yoshlar ongiga yetkazmay turib, maʼnaviyatni shakllantira olmaymiz. Inson maʼnaviyati esa milliy qadriyatlarga samimiy hurmat uyg‘otilgandagina, ijobiy samarasini beradi. Shu maʼnoda olib qaraganda, xalqona ohanglarda yaratilgan “Alpomish” dostoni nafaqat o‘zbek xalqining, umuminsoniy qadriyatlarni ham baralla tarannum etuvchi og‘zaki ijod munasidir. Bu doston asrlar sinovidan o‘tib kelayotganligining qanchadan-qancha davr va zamonlar osha odamlarga kuchli ruhiy madad ham maʼnaviy mador bag‘ishlab kelayotganligining sababi ham shunda.

Eslatmoq o‘rinliki, bu doston bir paytlar deyarli unutilayozgan edi. Faqatgina to‘ylarda taniqli baxshilar tomonidan kuylanardi. Endilikda esa, u turl variantlarda yozib olinib, ko‘p nusxalarda kitob holida qayta-qayta nashr etildi. Shu doston asosida badiiy filmlar, sahna asarlari yaratildi. Shu tariqa, bu paytga qadar maʼlum bir doiralardagina do‘mbira jo‘rligida kuylanib kelingan “Appomish” dostoni, chin maʼnoda ommalashib ketdi.

Olimlarning eʼtirof etishicha, hozirgi kunda ushbu dostonnin qirqdan ortiq varianti mavjud. Quvonarlisi shundaki, “Alpomish” dostonini mamlakatimizning turli hududlarida yashagan mashhur baxshilar bir umr kuylab o‘tganlar. Izlaridan yetishib kelayotgan shogirddariga ham o‘rgatganlar va shu yo‘l bilan dostonning umrboqiyligini taʼminlaganlar. Bir so‘z bilan aytganda, avlodlardan — avlodlarga beminnat yetkazganlar.

Folklorshunos olimlarning taʼkidlashicha, “Alpomish” dostoni chinakam xalq poeziyasining, xalq og‘zaki poetik ijodining yorqin va mukammal namunasidir. Vatanparvarlik, xalqparvarlik, sof insoniy fazilatlar, pokiza muhabbat tuyg‘ulari birdek ehtiros bilan kuylanadigan bu dostonni yozib olish ishlari o‘tgan XX — asrning o‘ttizinchi yillarida boshlangan. Dostonni 1939 yilda yurtimizning taniqli shoiri, bahor va muhabbat kuychisi Hamid Olimjon ilk bor yozib olganligi fikrimizni tasdiqlaydi. O‘z davri uchun shoir H. Olimjon yozib olgan variant eng mukammal hisoblangan. Shundan keyin ham qator folklorshunoslar “Alpomish» dostonining turli variant va versiyalarini qog‘ozga tushirganlar. Lekin xalq og‘zaki ijodining bu ajoyib namunasini yana-da mukammallashgan, sayqallangan, ayni paytda, avval kuylangan variantlariga mos shaklini ko‘p yillardan buyon Surxondaryo baxshilari dostonchilik maktabining o‘ziga xosliklarini o‘rganib kelayotgan kamina, ushbu satrlar sohibi O‘zbekiston xalq baxshisi Xo‘shboq baxshi Mardonaqul o‘g‘lidan to‘liq holda yozib olishga muvaffaq bo‘ldim. Dostonning bu varianti har jihatdan puxtaligi, voqea kechadigan joylarning aniqligi, tasvirning hayotiy va tilining shiradorligi, Surxon vohasi odamlariga xos feʼl-atvorning, urf-odatlarning to‘g‘ri taʼriflanganligi bilan ajralib turadi.

Muhtaram Yurtboshimiz Islom Abdug‘aniyevich Karimov bundan bir necha yil avval, yaʼni 2009 yilning 25 avgustida Termiz davlat universiteti yangi binosining ochilishi marosimida qatnashish uchun vohamizga tashrif buyurgan edilar. Ana shu tashrif chog‘ida yoshlar bilan uchrashib, maʼnaviyat masalalariga alohida eʼtibor qaratgan edilar. Yoshlar bilan muloqotga kirishar ekan, Prezidentimiz viloyatimizning tarixi va bugungi kuni hamda ertasi to‘g‘risida so‘zlab, “Surxondaryo — etnografik makon” degan taʼrifni aytib o‘tgandilar. Shu bilan birga bu go‘zal vohaning o‘ziga xos qadriyatlari, urf-odatlari, anʼanalari boshqa hududlardan farq qilishini taʼkidlagandilar.

Keyingi yillar ichida Yurtboshimiz takliflaridan kelib chiqib vohamiz etnografiyasi, xapq og‘zaki ijodi, hunarmandchiligi, amaliy sanʼati namunalarini yana-da chuqurroq o‘rganish, targ‘ib qilish borasida talaygina samarali tadbirlar amalga oshirildi. Bu kabi muhim tarbiyaviy ahamiyatga molik ishlar, ilmiy izlanishlar va tadqiqotlar hamon izchillik bilan davom ettirilmokda. “Alpomish” dostonining yana-da takomillashgan variantining yozib olinishi, viloyatimizda xalq og‘zaki ijodini, xususan dostonchilikni, har jihatdan teranroq o‘rganish borasida qilinayotgan ibratli ishlarning biridir. Tabiiyki, bunday izlanishlar o‘zining sezilarli natijalarini bermokda. Yaqinda viloyatimizda nashr etiladigan “Surxon yoshlari” gazetasida eʼlon qilingan xabarga ko‘ra, endilikda bizning vohamizda kelinlar sepiga “Alpomish” dostonini ham qo‘shish urf bo‘la boshladi. Bu milliy qadriyatlarimizni tiklash, yoshlar maʼnaviy olamini boyitishda milliy dostonlarimizdan foydalanishning eng yorqin namunalaridan biridir.

Muhtaram Yurtboshimiz I. Karimovning iboralari bilan aytganda, ”Alpomish” — qahramonlik qo‘shig‘idir. Bu qo‘shiq kelajak avlodlarimizning tillarida ham doston bo‘lg‘usidir.

Juda yaxshi ammo rejalar doston ichidagi voqealardan olinsa juda zor bo'lardi
@Sobirov  Doston haqida insholarda voqea kiritilmadi aksincha u tavsiflanadi
0
0
Salom Fotima sz insho yozdzmi
0
0
Raxmat szga sz qayerdansz
0
0
Murakab rejasidan yoqmi
ha mangayam murakkabidan kerak
0
0

yes ajoyib chiqqan insho

0
0

yesSalom inshoni  murakkab rejaligidan menga ham kere edi

shu bizga xam kere
@Anonim Alpomishning jasorati haqida menga ham kerak
0
0
Alpomish dostonidan olgan taassurotlarim juda ijobiy chunki manga kōproq Alpomishning  jasurligi, mardligi, qo'rqmasligi, xech kim ota olmagan yoyda u otganligi menga juda ham yoqdi. Alpomishning o'z sevgan yori Oybarchining qalmoqlarga talash bolmasligi uchun uning hamma shartlarini bajarganligi va Oybarchinni o'z yurtiga olib ketishi juda ham yoqdi. Alpomish haqiqiy mard va jasur yurtimizda Alpomishga o'xshagan insonlar ko'paysin. Mening Alpomish dostonidan olgan ijobiy fikirlarim.
Bazi bir xatolarim bor Xatolarim uchun uzur õzlaring tõg’irlab yozaszlar degan umitaman
@ Hamida Manga Alpomish dostonidan olgan tasssurotlarim kk
Alpomish dostoni tarixi
Hamma 9sinflar kuchiradi shekilli bizarni domilla 5bet degan lek8n 7ncha chiqmadida
men uqiganim yuq uzi yahshi inshomi
0
0
Yaxshiku faqat obrazlar va asarning o‘zi keng yoritilmagan.

O'xshash savollar

0
2 ta javob 1.5K
Lobar so'radi 10 Oktyabr, 19 Fan va ta'lim
0
1 ta javob 5.7K
0
2 ta javob 6.3K
0
2 ta javob 3.4K
Yuklanmoqda...
...