Alpomish va barchinoy taqdiri

Mavzu: Alpomish va Barchinoy taqdiri

Reja:

1. Kirish: "Alpomish" dostoni — xalqimizning qahramonlik va sadoqat qomusi.

2. Asosiy qism:

a) Beshikkertti ahdi: bolalikdan bog‘langan taqdirlar.

b) Barchinoyning shartlari — aql, matonat va muhabbat sinovi.

d) Qalmoq elidagi sinovlar va Alpomishning zindonga tushishi.

e) Yetti yillik ayriliq: Barchinoyning sadoqati va Alpomishning qaytishi.

3. Xulosa: Alpomish va Barchinoy timsolining bugungi yoshlar uchun ibratli jihatlari.

O'zbek xalq og'zaki ijodi asrlar davomida millatimizning orzu-umidlari, ezgu niyatlari va hayot falsafasini o'zida asrab-avaylab kelgan. Ana shunday betakror durdonalardan biri — "Alpomish" dostonidir. Bu asar shunchaki bahodirlar jangi haqidagi ertak emas, balki ikki qalb — Alpomish va Barchinoyning sinovlarga to'la taqdiri, ulug' muhabbati va xalq birligi yo'lidagi kurashini tasvirlovchi buyuk sadoqat madhiyasidir. Maktab o'quvchisi bu qahramonlar kechmishini o'rganar ekan, mardlik, sabr va ahdga vafo qilish tuyg'usining inson hayotidagi qadrini chuqur anglaydi.

Alpomish va Barchinoyning taqdiri ular hali go'daklik chog'laridanoq bir-biriga bog'langan edi. Aka-uka Boybo'ri va Boysari farzandlarini bir-biriga unashtirib, beshikkertti qiladilar. Biroq inson hayoti doim bir tekis kechmaydi. Boybo'rining ukasidan zakot talab qilishi aka-uka o'rtasida nizo chiqaradi. Bu gapdan og'ringan Boysari akasidan arazlab, o'z urug'i bilan Qalmoq eliga ko'chib ketadi. Bu voqea ikki yoshning yorug' kelajagiga dastlabki og'ir soyani soladi. Kattalar o'rtasidagi araz tufayli Barchinoy begona yurtda, o'zga xalq orasida himoyasiz qolib, qismatning ilk achchiq zarbasiga duch keladi.

Qalmoq elida Barchinoyning husni, aqli va iffatiga oshiq bo'lgan to'qson alp, ayniqsa Ko'kaldosh unga egalik qilish payiga tushadi. Mana shu o'rinda Barchinoy ojiza qiz emas, balki yuksak aql-zakovat egasi sifatida namoyon bo'ladi. U qalmoqlarga qarshi kuch bilan emas, tadbirkorlik bilan maydonga chiqib, to'rtta og'ir shart qo'yadi: ot poygasi, yoydan o'q uzish, uzoqdagi tangani nishonga olib otish va kurash. Bu shartlar orqali Barchin bir tomondan o'z nomusini saqlab vaqt yutgan bo'lsa, ikkinchi tomondan o'z sevgilisi Hakimbekning jasoratiga, o'ziga berilgan ahdga sodiq kelishiga chin dildan ishonadi.

Alpomish Barchinning maktubini olgach, Boychibor otiga minib, ming bir xavf-xatardan qo'rqmay safarga otlanadi. Qalmoq eliga yetib borgach, u qalmoq alplaridan biri Qorajon bilan do'stlashadi. Poygada Boychiborni Qorajon choptiradi va qalmoqlarning hiylasiga qaramay g'olib chiqadi. Qolgan shartlarni esa Alpomishning o'zi mardonavor bajaradi va sevgilisi Barchinoyni o'z yurtiga olib qaytadi. Biroq taqdir ularni yanada shafqatsizroq sinovdan o'tkazadi. Qalmoq elida qolgan qaynotasi Boysari Toychaxon zulmidan qiynala boshlaydi. Alpomish uni qutqarish va elini butun qilish niyatida yana Qalmoq eliga boradi. U yerda Surxayil kampirning makr-hiylasi qurboni bo'lib, chuqur zindonga tashlanadi. Zindondagi yetti yillik zulmat, ochlik va sog'inch alp pahlavonning irodasini buka olmaydi.

Bu vaqtda Qo'ng'irot elida vaziyat ayanchli tus oladi. Boybo'rining cho'ridan tug'ilgan o'g'li Ultontoz taxtni nohaq egallaydi. U o'z ukasi Alpomishning ota-onasi, singlisi Qaldirg'och va farzandi Yodgorga cheksiz zulm o'tkazadi. Ultontoz Barchinoyni o'ziga xotin qilishga majburlab, uni turli tahdidlar bilan qiynaydi. Ammo Barchinoy yetti yil davomida Alpomishning vafot etganiga ishonmay, uning sevgisiga zarracha xiyonat qilmaydi. Nihoyat, zindondan qutulgan Alpomish yurtiga qaytadi. U qul Qultoy qiyofasiga kirib, Ultontozning to'yiga keladi va hech kim torta olmagan o'z yoyini tortib, Barchinoyga o'zini tanitadi. So'ng Ultontoz zulmiga chek qo'yadi, adolatni tiklaydi va sadoqatli yori Barchinoy bilan qayta visol topadi.

Xulosa: Alpomish va Barchinoy taqdiri — bu og'ir qiyinchiliklar oldida taslim bo'lmaslik, berilgan so'zga sodiq qolish va vatan tuyg'usini hamma narsadan ustun qo'yish maktabidir. Alpomish mardlik va adolat timsoli bo'lsa, Barchinoy aql, iffat va matonat namunasidir. Ushbu qahramonlar kechmishidan saboq olish har bir yosh avlodning qalbida yuksak ma'naviy fazilatlarni shakllantirishga xizmat qiladi.